Samochodem na wakacje.pl

Powojenna odbudowa kraju przypadała na czas dotkliwych niedoborów. Skromny tabor samochodowy składał się wówczas głównie z pojazdów przejętych po niemieckim okupancie, sprzętu z alianckiego demobilu oraz eklektycznej mieszanki przypadkowych konstrukcji. Brak dostępu do elementów zamiennych rodził ciągłe problemy serwisowe. Jedynym wyjściem było uruchomienie wytwarzania własnego pojazdu — niezależnego pod względem komponentów i podatnego na modyfikacje dla potrzeb poszczególnych gałęzi gospodarki. Wybór mógł być tylko jeden: Warszawa M20.

Gdy w latach 50. XX w. polska kolej potrzebowała szybkiego, wygodnego i niezawodnego transportu dla kadry kierowniczej, inżynierów oraz patroli torowych, rozwiązanie przyszło z warszawskiej Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu, w której produkowano Warszawę M20. Co ciekawe, do przebudowy na pojazdy szynowe trafiały fabrycznie nowe auta, które posiadały skazy blacharskie lub lakiernicze. Samochody te były pod względem mechanicznym w pełni sprawne. Adaptacji na potrzeby kolei dokonywały od 1956 r. Zakłady Kolejowe w Nowych Skalmierzycach.

Inspiracje do podróżowania i odkrywania historii na naszym Instagramie

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

[REKLAMA] Polska wypożyczalnia aut w Hiszpanii i w Polsce – rezerwując z tego linku otrzymasz 10% rabatu – sprawdź!

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Najbardziej charakterystycznym elementem drezyny Warszawa M20 są jej niezwykłe koła szynowe. W kołach zastosowano dębowe klepki ujęte w stalową obręcz (tzw. patent Richarda Mansella), co miało wpływ na zredukowanie masy pojazdu, a przy słabej mocy silnika Warszawy odgrywało ogromną rolę. Poza tym drewniana wkładka w pewnym stopniu amortyzowała uderzenia na stykach szyn, które w latach 50. i jeszcze później nie były przykładem dobrego wykonania, delikatnie rzecz ujmując.

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Prezentowane drezyny Warszawa M20 wyposażono w fabryczną jednostkę napędową — czterosuwowy, 4-cylindrowy silnik dolnozaworowy o pojemności 2120 cm sześc., rozwijający moc skromnych 52 KM. Zastosowano 3-stopniową skrzynię biegów z biegiem wstecznym (z niezsynchronizowaną „jedynką”), sterowaną drążkiem umieszczonym przy kierownicy. Układ zasilania oparto na gaźniku opadowym oraz mechanicznej, membranowej pompce paliwa ze szklanym odstojnikiem.

Ciekawostka: Pompka paliwa zamontowana była tuż obok rozgrzanego bloku silnika i nie posiadała przewodu powrotnego do zbiornika. W upalne dni, podczas powolnej jazdy lub pracy na biegu jałowym, benzyna wewnątrz osadnika potrafiła się zagotować. Powstający w ten sposób pęcherz gazowy (tzw. korek parowy) natychmiast odcinał dopływ paliwa, powodując zgaśnięcie silnika. Kierowcy i maszyniści ratowali się wówczas w prosty sposób… przykładając do pompki zimną, mokrą szmatę.

Instalacja elektryczna Warszawy pracowała pod napięciem 12 V i była zasilana prądnicą prądu stałego. Zastosowane urządzenie cechowało się jednak niską wydajnością — podczas jazdy pod dużym obciążeniem (np. z włączonymi światłami, dmuchawą ogrzewania i wycieraczkami) prądnica nie była w stanie zapewnić wystarczającego ładowania akumulatora.

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Wnętrze Warszawy utrzymano w jasnych odcieniach ecru oraz kości słoniowej. Jest ono wyjątkowo dostojne, a jego eleganckie wykończenie czytelnie nawiązuje do stylu Art Déco. Analogowy zegar oraz prędkościomierz — o pełnym elegancji, salonowym charakterze — przywodzą na myśl estetykę epoki interbelu. Cyfry na tarczach zaprojektowano przy użyciu charakterystycznej, geometrycznej czcionki ze szeryfami i zaokrągleniami, typowej dla wzornictwa użytkowego lat 30. Sowiecki utylitaryzm zdradzają z kolei surowe wskaźniki dodatkowe, stworzone w czysto użytkowym duchu i całkowicie pozbawione ozdobników. Dopasowana kolorystycznie kierownica wzorowana była na amerykańskich konstrukcjach z przełomu lat 30. i 40. XX w. — stosowanych m.in. w samochodach marek Ford, Plymouth, Chevrolet czy Chrysler. Brak pasów bezpieczeństwa umożliwił zastosowanie szerokiej, jednoczęściowej kanapy. Wrażenia ze spoczynku na takim siedzisku są niezwykle przyjemne — jest ono miękkie i zapewnia wysoki komfort jazdy.

Sam układ kierowniczy drezyny Warszawa M20 był na stałe zablokowany w pozycji na wprost za pomocą dwóch solidnych śrub montażowych, zwalniając kierowcę z konieczności operowania kierownicą podczas jazdy. Służyła głównie do tego, aby kierowca miał oparcie dla ręki i nie czuł się jakoś „dziwnie” podczas jazdy.

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Ciekawostka: Zapewne zastanawiacie się, jak zawracało się Warszawą na torach? Jazda na biegu wstecznym nie wchodziła w grę — ze względu na krótkie przełożenie biegu i słabą widoczność. Zastosowano więc śrubowy podnośnik centralny, nazywany potocznie „kurzą stopką”, który zamontowano pod podłogą w środkowym punkcie samochodu. Kierujący, chcąc zawrócić, zatrzymywał pojazd, wyciągał z bagażnika korbkę i unosił auto (wyglądało to niczym chatka Baby Jagi na kurzej stopce!). Następnie uniesiony pojazd obracano ręcznie na łożysku o 180 st. i opuszczano z powrotem na tory. Zmyślne, prawda?

W Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej dostępna jest także starsza wersja Warszawy M20 w formie drezyny i pochodzi z 1955 r. Do Jaworzyny przyjechała z Węgier, do których również eksportowano drezyny Warszawa M20, które służyły na węgierskiej kolei MÁV. Węgierscy inżynierowie podeszli jednak do konwersji inaczej. Zamiast kół dębowo-stalowych użyli małych, w całości metalowych kół szynowych. Zdemontowali niezależne przednie zawieszenie i zastąpili je sztywną osią. Zgodnie z węgierskimi przepisami kolejowymi, na dachu Warszawy zamontowali trzeci duży reflektor (tzw. sygnał pociągowy).

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Patryk Korbel / SamochodemNaWakacje.pl / Partner SamochodemNaWakacje.pl to blog o pasji do podróżowania z nutą historii

Prezentowana drezyna Warszawa M20, sprowadzona z Węgier, oczekuje na kompleksową odbudowę. Realizacja tego wymagającego projektu zależy od pozyskania niezbędnych funduszy, zaangażowania specjalistów oraz czasu.

Drezyna Warszawa M20 w Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Zapraszamy was do Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej. Na własne oczy zobaczycie wspaniałe drezyny Warszawa M20 opisywane w tym artykule i wysłuchacie pasjonujących historii o nich, a także o zabytkowych parowozach, wagonach i kolejowym sprzęcie. A kiedy dopadnie was głód — czeka wyjątkowa atrakcja: odrestaurowany wagon restauracyjny WARS! Skosztujecie w nim tradycyjnych dań polskiej kuchni, serwowanych w klimacie dawnych podróży kolejowych przez Polskę.

Obejrzyj ciekawą historię o wagonach sypialnych, salonce PRL i pociągu specjalnego dla Edwarda Gierka.

Przeczytaj o zabytkowym wagonie Wars