fbpx

Jak sport samochodowy ocalił zakłady Jelcza?

Ta wyjątkowa historia miała ogromny wpływ na Jelczańskie Zakłady Samochodowe.

Marka Jelcz to legenda polskich szos. Samochody ciężarowe i autobusy przez lata wpisywały się w krajobraz rodzimego transportu. Słynny „ogórek” latami przewoził mieszkańców miast oraz wiosek. Dowoził nawet wczasowiczów do zakładowych ośrodków wypoczynkowych. Nie straszne mu były mrozy, upały i dziurawe drogi. Zawsze dumnie pędził do przodu, nawet łapiąc drobne awarie.

Pamięci więźniów obozu pracy AL Fünfteichen
Pamięci więźniów obozu pracy AL Fünfteichen

PRL. Rok ’52 przynosi decyzję o stworzeniu Zakładu Budowy Nadwozi Samochodowych w halach pozostałych po niemieckich zakładach zbrojeniowych Friedrich Krupp-Bertha Werke w Jelczu. W czasie wojny wytwarzano tu haubice, lufy dział okrętowych, wały korbowe do silników samolotowych oraz silniki do czołgów. Pracownikami byli przymusowi więźniowie przetransportowani do miejscowego obozu pracy AL Fünfteichen (dzisiejsze Miłoszyce w gm. Jelcz-Laskowice) z obozu Gross-Rosen w Rogoźnicy (okolice dzisiejszego Strzegomia).

Izba Historii Marki Jelcz – zaczynamy zwiedzanie

Pierwsza ekspozycja przedstawia historię niemieckich zakładów zbrojeniowych Friedrich Krupp Bertha Werke i więźniów obozu pracy AL Fünfteichen. Tak jak wspominałem wcześniej, jelczańskie zakłady powstały w miejscu niemieckiej fabryki zbrojeniowej.

Marszruta ewakuacji więźniów pomiędzy obozami Gross-Rosen a AL Fünfteichen
Marszruta ewakuacji więźniów pomiędzy obozami Gross-Rosen a AL Fünfteichen
Pamięci więźniów AL Fünfteichen
Pamięci więźniów AL Fünfteichen
Pamięci więźniów AL Fünfteichen
Pamięci więźniów AL Fünfteichen

W roku ’58 przedsiębiorstwo otrzymało nową nazwę – Jelczańskie Zakłady Samochodowe. Nazwa ta funkcjonowała aż do roku 1995, potem nastały czasy powolnego upadania zakładów. Przyczyną tego był szereg źle podejmowanych wówczas decyzji. Dopiero rok 2015 przynosi ratunek jelczańskiej marce. Rząd wpisał zakłady Jelcza na listę przedsiębiorstw o wysokim znaczeniu gospodarczym oraz ważnym dla bezpieczeństwa militarnego Polski. Obecna spółka Jelcz posiada własne biuro konstrukcyjne i dział badawczo-rozwojowy. Produkcja skierowana jest na potrzeby Wojska Polskiego.

Dni i godziny dostępności Izby Historii Marki Jelcz
Dni i godziny dostępności Izby Historii Marki Jelcz

Zwiedzanie Izby Historii Marki Jelcz wcale nie jest łatwe, a to za sprawą jej dostępności dla zwiedzających. W weekendy jest nieczynna, a w tygodniu otwarta tylko w wybrane dni i w określonych godzinach.

Zaraz po wejściu poznajemy sympatycznego pana Kustosza. Pan Jerzy pracował w zakładach Jelcza od lat 60. aż do emerytury, przechodząc przez kolejne i różne zadaniowo działy. Pokazał nam i opowiedział wiele ciekawych historii z życia jelczańskiej fabryki. Za to mu serdecznie dziękujemy!

Przy tablicy pamiątkowej
Przy tablicy pamiątkowej
Przy tablicy pamiątkowej
Przy tablicy pamiątkowej
Z JZS wyjechało mnóstwo ciężarówek
Z JZS wyjechało mnóstwo ciężarówek
Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz
W JZS powstawały pojazdy specjalne
W JZS powstawały pojazdy specjalne
Pojazdy specjalne
Pojazdy specjalne
Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz

Początkowo do fabryki dostarczano gotowe podwozia, które następnie były zabudowywane. Wytwarzano również pojazdy specjalne np. dla straży pożarnej. Wyznaczone cele i załoga „Jelcza” przyczyniły się do opracowania wielu projektów prototypów. Między innymi autobusu „Odra 042”. Był on wówczas futurystycznym pojazdem. Prototyp rozwijano, miał przychylność władz i wielkie szanse przed sobą jako dzieło polskiej motoryzacji. I co? Jak się domyślacie temat zarzucono… .

Prototyp autobusu turystycznego Odra-042 zaprezentowany w 1964r.
Prototyp autobusu turystycznego Odra-042 zaprezentowany w 1964r.
Prototypy Jelcza
Prototypy Jelcza
ubezpieczenia oc auta
Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz
Koszulki na prezent
Koszulki na prezent
Prototyp autobusu miejskiego Jelcz 039. Dlaczego nie wszedł do produkcji seryjnej?
Prototyp autobusu miejskiego Jelcz 039. Dlaczego nie wszedł do produkcji seryjnej?

Rozpoczęto prace nad prototypem miejskiego autobusu Jelcz o oznaczeniu 039. Miał on nowoczesną linię „kanciaka” – wówczas taka stylistyka była hitem – dużą szybę i trzy pary drzwi. Podobnież Francuzi stwierdzili, że nie da się stworzyć autobusu miejskiego z trzema punktami wejścia/wyjścia. Naszym konstruktorom jednak się to udało i jak opowiedział tę historię pan kustosz – w dzień przyjazdu Francuzów do fabryki Jelcza, ustawiono specjalnie przed wejściem prototyp właśnie Jelcza 039. Francuzom, kiedy go zobaczyli, opadła szczęka i dopiero w zmodernizowanym modelu Jelcz PR110 zastosowano takie rozwiązanie. Model Jelcz PR100 zawierał dwoje drzwi.

Pojedź na wakacje z własnym rowerem! Jak go przewieźć? Wybierz najlepszy bagażnik na rowery!

Magazyn Motor - Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz

Najbardziej znanym autobusem opuszczającym mury fabryki był tzw. „Ogórek”. Powstawał on na bazie licencji od bratniego sojusznika – Czechosłowacji. W zakładach Skody wytwarzali wówczas model autobusu Skoda 706 RTO. Do Polski dostarczane były z Liberca gotowe podwozia, które w Jelczu były zabudowywane. Dokumentacja nadwozia pochodziła z zakładów Karosa w miejscowości Wysokie Myto. Tak powstały autobus nosił oznaczenie Jelcz 043.

Legendarny "Ogórek" pozostanie w naszej pamięci
Legendarny „Ogórek” pozostanie w naszej pamięci

Przyjrzyjcie się uważnie znaczkowi zawieszonemu powyżej przedniego „grilla”. To logo Skody. Na grillu natomiast przyczepiony jest znaczek Jelcza. „Ogórka” wytwarzano aż do roku 1985! Zapisał się on trwale w naszej pamięci – dzieci PRL-u. To nim pędziliśmy z dziadkami na zakładowe wczasy i często pełnił funkcje zastępczych „międzymiastowych”. Dla małych dzieci inspirująca była wielka skrzynia ustawiona tuż obok fotela kierowcy oraz głośny stukot „odkręconego” diesla. Sztuką godną podziwu była procedura zmiany biegów. Kierujący mieszał drążkiem do zmiany biegów niczym kucharka w wielkim garze! W prawo, w lewo, w przód i w tył, a potem dookoła. Ciach i bieg wchodził jak w masełko. Czasem słychać było zgrzyt związany z brakiem synchronizacji.

Izba pamięci legendarnej marki Jelcz w Jelczu Laskowice
Izba pamięci legendarnej marki Jelcz w Jelczu Laskowice

Hitem eksportowym, a w zasadzie dobrze przyjętym w Czechosłowacji rozwiązaniem, była przyczepka pasażerska podpinana do „Ogórka”. Miała zasilanie i ogrzewanie. Nikt wówczas nie zwracał uwagi na względy bezpieczeństwa. Dziś takie rozwiązanie nie miałoby żadnej szansy na wprowadzenie do życia.

Izba Historii legendarnej marki Jelcz w Jelczu Laskowice
Autobusy na licencji Berlieta – Izba Historii legendarnej marki Jelcz w Jelczu Laskowice

Początek lat 70. przyniósł potrzebę opracowania autobusów o dużej pojemności. Prowadzono wówczas rozmowy z bratnimi narodami, ale nie udało się porozumieć z czechosłowacką Karosą ani węgierskim Ikarusem. Wzięto wówczas pod uwagę którąś z marek z „zachodu”, przychylnie patrząc na francuską, co było pewnie pokłosiem wizyty w 1967 r. w Polsce Prezydenta Charles’a de Gaulle’a. Wówczas wypracowano podwaliny pod przyszłą współpracę na linii Francja – Europa Środkowo-Wschodnia. Podobnież w latach 20. założyciel i właściciel fabryki we Francji – Marius Berliet – chciał sprzedawać polskiemu wojsku swoje ciężarówki, a nawet wejść we współpracę z rodzimym Ursusem. Nic z tego jednak nie wyszło, ponieważ ubiegli go Włosi. Syn i spadkobierca marki po latach „przyklepał temat”, spełniając tym samym dążenia ojca.

Oryginalne dokumenty - podpisana umowa z Francuzami
Oryginalne dokumenty – podpisana umowa z Francuzami
Dokumenty podpisane przez stronę polską i francuską
Dokumenty podpisane przez stronę polską i francuską

Samochodem na wakacje.pl – WYPRAWA MALUCHAMI DOOKOŁA ŚWIATA!

Dary od przyjaciół z "bloku wschodniego"
Dary od przyjaciół z „bloku wschodniego”

W okresie po transformacji ustrojowej liczono na wsparcie rządu lub przejęcie zakładów przez firmę z odpowiednim „kapitałem” oraz pomysłem na dalsze utrzymanie produkcji. Były pewne projekty, jednak na długo nie uchroniły one zakładu przed upadkiem.

Poniżej wspomnienie z wizyty Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w Zakładach Jelcza – Zasada Group – w związku z uruchomieniem produkcji minivana VITO.

Poniżej wspomnienie z wizyty Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w Zakładach Jelcza - Zasada Group - w związku z uruchomieniem produkcji minivana VITO.
Poniżej wspomnienie z wizyty Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w Zakładach Jelcza – Zasada Group – w związku z uruchomieniem produkcji minivana VITO.

Ciekawostką jest fakt objęcia przez załogę ZSJ patronatu nad statkiem transportowym – o nazwie „Jelcz II”. W zbiorach Izby Historii znajduje się album z czarno-białymi zdjęciami z poszczególnych etapów budowy statku. Poproście kustosza o możliwość obejrzenia albumu oraz dodania kilku zdań opowieści o nim.

Zaproś nas na wirtualną kawę!

Statek Polskiej Żeglugi Morskiej "Jelcz II", nad którym patronat wzięła załoga JZS
Statek Polskiej Żeglugi Morskiej „Jelcz II”, nad którym patronat wzięła załoga JZS

W PRL-u duże zakłady pracy musiały posiadać odpowiednie zaplecze mieszkaniowe, szkolne, zdrowotne i kulturalno-sportowe dla swoich pracowników. Idealnym rozwiązaniem było stworzenie miejsca, w którym mieszkańcy-pracownicy mieliby wszystko na miejscu. Wówczas „władza” ma ich na oku i może wpływać na wybrane aspekty ich codziennego życia.

Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz
Izba Historii Marki Jelcz

W Jelczu rozwijało się m.in. budownictwo, opieka zdrowotna oraz kluby sportowe. „Jelczańscy” sportowcy rywalizowali z sukcesami w różnych dyscyplinach sportowych i na różnych szczeblach ligowych.

Gablotki ich chwały są do obejrzenia na miejscu.

Maluch czy Trabant? Jakim klasykiem na wakacje we dwoje?

Wkład JZS w rozwój regionu i kraju
Wkład JZS w rozwój regionu i kraju
Terminal IBM 3178
Terminal IBM 3178

Terminal IBM w biurach JZS

Piękna historia z komputerami w Jelczu. Kustosz pochwalił się osiągnięciami w dziedzinie programowania tych nowoczesnych urządzeń, a nawet napisał pracę na ten temat. Terminal IBM nie posiadał własnego oprogramowania, tylko musiał mieć dostarczone z zewnątrz – z tak zwanych komputerów głównego szeregu. W Polsce dostępne były wówczas maszyny polskiej produkcji Odra. Maszyny te wspomagały prace w kadrach, księgowości i w dziale konstrukcyjno-technologicznym.

Komputeryzacja JZS
Komputeryzacja JZS
Technika w JZS
Technika w JZS

Na koniec nasz ulubiony temat sportu samochodowego. Marka Jelcz, jak przystało na poważnego producenta pojazdów, nie mogła nie zaistnieć w świecie sportów motorowych. JZS zbudowały rajdowe maszyny biorące udział w najcięższych rajdach samochodowych, takich jak legendarny „Paryż – Dakar”. Zawody te stawiały najwyższą poprzeczkę dla konstrukcji, wytrzymałości oraz osiągów startujących w niej maszyn i zawodników. To był ogromny poligon doświadczalny.

Jak zaplanować podróż samochodem?

Rajdowe pamiątki związane z marką Jelcz
Rajdowe pamiątki związane z marką Jelcz

Udział polskich załóg nastąpił w 1987 r., jednak problemem przed jakim stanął rodzimy zespół, było opłacenie wysokich kosztów wpisowego oraz logistyka. Dzięki sponsorowi, francuskiej firmie CITA udało się przeskoczyć tę barierę. Fabryka wystawiła dwie załogi na samochodach Jelcz S442. Załogę tworzyły trzy osoby – w obu przypadkach dwóch załogantów było z Polski, trzeci pochodził z Włoch. Takie rozwiązanie wymagało intensywnych przygotowań do udziału w rajdzie, nauki nawigacji, budowy rajdówki i języka angielskiego – ten posłużyć miał do komunikacji z italskimi nawigatorami, którzy posiadali już doświadczenie w rajdzie Dakar.

Spotkanie aktywu przed Rajdem Paryż - Dakar
Spotkanie aktywu przed Rajdem Paryż – Dakar

Początek rajdu wypadł doskonale dla debiutanckich załóg z Jelcza. Prolog ukończyli na 9. i 10. miejscu w generalce! Potem niestety nie było już tak kolorowo. Ciężarówki pozbawione serwisu i na maksa przeładowane częściami – ważyły 12 ton! Nie udźwignęły trudów tej arcyciężkiej i wymagającej imprezy. W kolejnym roku maszyny zostały lepiej przygotowane, ale i tak nie pozwoliło to na ukończenie rajdu.

Ekipa Jelcza na rajdzie Jelcz - Rally
Ekipa Jelcza na rajdzie Jelcz – Rally

W roku 1989 jelczańska fabryka przygotowała prototypową wersję ciężarówki, która nie została dopuszczona do rajdu. Kolejny rok to okres przemian ustrojowych i tak naprawdę odliczany do upadku rodzimej motoryzacji… .

Polskie ciężarówki na rajdowych trasach
Polskie ciężarówki na rajdowych trasach
Jelcze w ferworze rajdowej jazdy
Jelcze w ferworze rajdowej jazdy

Na koniec odpowiedź na postawioną tezę. Udział jelczańskich ciężarówek w rajdach samochodowych spowodował rozwój napędu 4×4 oraz pozostałych podzespołów do wykorzystania w ciężkim terenie. Dzięki tej wiedzy i doświadczeniu mogła ruszyć produkcja dobrych samochodów na potrzeby wojska.

Nie od dziś wiadomo, że sport samochodowy jest najlepszym poligonem doświadczalnym dla trwałości i jakości wytwarzanych pojazdów. To miejsce, w którym konstruktorzy i działy rozwojów mają pole do popisu i mogą w „boju” sprawdzić swoje maszyny.

7 najwspanialszych tras do podróżowania klasykiem! – znasz je?

SamochodemNaWakacje.pl to blog o pasji do podróżowania z nutą historii

ubezpieczenie podróż
ubezpieczenie w podróży
Myszka pionowa do komputera
Myszka pionowa do komputera
Wyjazd na narty
Oferty wyjazdów na narty 2021/2022

About

You may also like

Masz pytania, komentarze? pisz śmiało, ale z klasą :-)