Samochodem na wakacje.pl

W okresie świątecznym odwiedziliśmy we Włoszech dwa wyjątkowe miejsca sakralne, których duchowa ranga należy do najważniejszych w chrześcijańskim świecie pielgrzymkowym. Oba sanktuaria położone są w Apulii, wśród górskich pasm, niedaleko od siebie. Jednym z nich jest sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo, usytuowane na masywie Gargano. Na miejscu spotkaliśmy kilku polskich księży, którzy posługują tamtejszym wiernym oraz licznym pielgrzymom przybywającym tu z różnych stron świata i z wyjątkową serdecznością poświęcili nam czas, wprowadzając nas w historię i duchowość tego miejsca.

Droga z San Giovanni Rotondo do groty Archanioła Michała liczy około 28 km. Najpierw odwiedziliśmy sanktuarium Ojca Pio, a następnie ruszyliśmy w stronę Monte Sant’Angelo. Trasa jest niezwykle malownicza, a jednocześnie wymagająca: prowadzi licznymi serpentynami, częściowo przez równiny, na których spokojnie pasą się krowy, a częściowo przez górskie przełęcze. Po drodze mijamy skromne wiejskie domostwa, otoczone kamiennymi murkami, które nadają tym terenom surowy, górzysty charakter. Tę samą drogę Ojciec Pio pokonywał boso — co, w porównaniu z dzisiejszą jazdą samochodem, było ogromnym poświęceniem.

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo nazywane jest Niebiańskim Sanktuarium, ponieważ — według tradycji — zostało poświęcone osobiście przez Archanioła Michała. Jest to jedyne takie sanktuarium na świecie.

Po dotarciu na miejsce ukazał nam się surowy, skalisty krajobraz góry oraz monumentalne zabudowania o charakterze obronnym. Nie ma tu lekkości typowej dla wielu kościołów — sanktuarium wyrasta z twardej skały, a jego sercem pozostaje sama grota. To właśnie tę grotę, położoną w trudno dostępnym paśmie Gargano należącym do Apeninów Południowych, wybrał Archanioł Michał.

Według tradycji chrześcijańskiej, zanim objawił się tu Archanioł, miejsce to było wykorzystywane w dawnych praktykach pogańskich, co miało miejsce w starożytnych kultach. Objawienie Michała nadało jednak temu miejscu zupełnie nowy sens: zostało przeznaczone chrześcijanom na chwałę Boga i dla ich duchowego dobra. Każdy pielgrzym, który przybędzie do groty oddać cześć Bogu zostanie objęty opieką Archanioła, który w tradycji chrześcijańskiej jest obrońcą Kościoła i pogromcą zła.

Jak doszło do pierwszego objawienia Archanioła Michała na górze Gargano?

Otóż pewnego dnia miejscowy, majętny mężczyzna o imieniu Gargano — od którego, jak głosi podanie, nazwę przyjęła góra z grotą — zauważył zniknięcie cennego byka. Wyruszył na jego poszukiwania i kiedy dotarł w okolice groty, odnalazł zwierzę. Był zaskoczony widokiem klęczącego byka.

W gniewie sięgnął po łuk i strzałę, po czym wypuścił strzałę w kierunku niesfornego zwierzęcia. Ta jednak w niewyjaśniony sposób zawróciła i ugodziła mężczyznę, który ją wystrzelił.

Przestraszony tym zjawiskiem udał się do miejscowego biskupa, Lorenzo Maiorano (św. Wawrzyńca z Siponto). Ten, wysłuchawszy opowieści możnego Gargano, nakazał trzydniowe modlitwy i post.

Pod koniec trzeciego dnia biskupowi ukazał się Archanioł Michał, oznajmiając, że jest Archaniołem Michałem, przebywa przed obliczem Boga, a jaskinia jest jemu poświęcona. Dodał również:

„Ponieważ zdecydowałem się chronić na ziemi to miejsce i jego mieszkańców, chciałem zaświadczyć wszystkim, co się tu wydarzyło, że ja jestem patronem i opiekunem tego miejsca. Tam, gdzie otwiera się skała, będą przebaczone ludzkie grzechy. Modlitwy, które będziecie tu zanosić do Boga, zostaną wysłuchane.”

Objawienie podczas epidemii dżumy

W 1656 r. południowe Włochy zmagały się z epidemią dżumy. Arcybiskup Alfonso Puccinelli zwrócił się do Archanioła Michała o pomoc. Podczas modlitwy poczuł wstrząs przypominający trzęsienie ziemi i ujrzał anioła w oślepiającym blasku.

Archanioł polecił zebrać kamienie ze świętej groty, poświęcić je, a następnie wyżłobić na nich znak krzyża oraz litery „M.A.” — Michał Archanioł. Wierni mieli otrzymać te kamyki i przechowywać je z czcią w swoich domach. Każdy, kto tak uczynił, został — zgodnie z przekazem — uchroniony przed zarazą.

Na pamiątkę tego wydarzenia arcybiskup nakazał wznieść pomnik św. Michałowi. Do dziś można go podziwiać na placu naprzeciwko balkonu pokoju, w którym — jak się utrzymuje — miało miejsce objawienie. Na pomniku widnieje łaciński napis: „Księciu Aniołów, Zwycięzcy zarazy, patronowi i opiekunowi, pomnik na wieczną wdzięczność, Alfonso Pucinelli, 1656”.

Podobno w jednym ze sklepików można kupić kamień z tym napisem, ale z braku czasu nie udało nam się tam dotrzeć. Następnym razem na pewno go poszukamy.

Sanktuarium San Michele Arcangelo w Monte Sant’Angelo

Jak słyszeliśmy, w tym rejonie Włoch ludzie mieszkali w jaskiniach jeszcze do początku lat 70. To aż niewiarygodne, ale prawdziwe. Na zdjęciu widać pomieszczenia wydrążone w skale, następnie obudowane.

Widoczna wieża znajduje się przed wejściem do zejścia w dół groty. Została zbudowana przez Karola I Andegaweńskiego jako wotum dziękczynne dla Archanioła Michała za podbój południowych Włoch. Prace rozpoczęto w 1274 r. i trwały osiem lat.

Monumentalna dzwonnica ma kształt ośmiokąta i przypomina nieco element obronny twierdzy. Pierwotnie wieża mierzyła 40 m wysokości, jednak z nieznanych przyczyn obecnie ma 27 m. Na najwyższym piętrze znajduje się pięć dzwonów umieszczonych w czterech łukowych otworach. Największy, szósty dzwon, zajmuje centralne miejsce w ośmiokącie i pochodzi z 1666 r.

Wejście prowadzące do groty św. Archanioła Michała

Za bramą wchodzimy na plac zwany Górnym Atrium. Fasada wejścia, pochodząca z 1865 r., jest ozdobiona dwuarkadowym portykiem. Gdy spojrzymy w górę, zobaczymy niszę z figurą św. Michała Archanioła.

Lewe wejście zdobią brązowe drzwi przedstawiające sceny ukazujące całą historię Sanktuarium — od jego początków aż po pielgrzymkę św. Jana Pawła II w 1987 r. Znajdują się tu także dwie tablice. Na jednej z nich widnieje zapis słów Archanioła: „Poświęcenie tej bazyliki nie jest waszą sprawą. Ten, który ją wybudował, sam ją poświęcił i konsekrował”.

Do środka wchodzimy prawymi drzwiami do przedsionka.

Zaraz po wejściu dostrzegamy tablicę informacyjną z wizerunkiem Archanioła Michała oraz napisem: „To miejsce jest cudowne, tu jest dom Boży i brama do nieba”. Tym Niebiańskim Sanktuarium opiekują się polscy księża z zakonu Michalitów.

Michalici z Gargano to polscy zakonnicy ze Zgromadzenia Świętego Michała Archanioła, którzy od 1996 r. sprawują opiekę nad sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo. Zgromadzenie to zostało założone przez błogosławionego księdza Bronisława Markiewicza i opiera swoją duchowość na hasłach „Któż jak Bóg!” — to bezpośrednie tłumaczenie hebrajskiego imienia Michael (Mi-ka-el)” oraz „Powściągliwość i praca”, koncentrując się pierwotnie na wychowaniu opuszczonej młodzieży. Obecność polskich zakonników na półwyspie Gargano jest wynikiem decyzji Stolicy Apostolskiej, która powierzyła im pieczę nad Niebiańską Bazyliką\. Michalici zarządzają tu ruchem pielgrzymkowym, prowadzą duszpasterstwo dla wiernych z całego świata oraz promują kult św. Michała Archanioła, organizując między innymi popularne w Polsce peregrynacje kopii cudownej figury z Gargano.

Z przedsionka rozpoczynają się schody prowadzące do Groty. Liczą 86 stopni i zostały zbudowane w XIII wieku, w epoce andegaweńskiej. Schodząc w dół, mijamy duże gotyckie łuki unoszące się nad naszymi głowami — panuje tu półmrok i mistyczna atmosfera. Towarzyszy nam wrażenie, że zagłębiamy się w miejsce bardzo stare i surowe w swoim charakterze. Na bocznych ścianach widoczne są kaplice dawnych lokalnych rodów. Po zejściu docieramy do Bramy Byka. Znajduje się tu marmurowa tablica w ozdobnym obramowaniu z napisem: „To jest najsławniejsza na całym okręgu ziemi krypta Świętego Michała Archanioła, gdzie objawił się ludziom. Pielgrzymie, padając pokornie na kolana, uczcij tę skałę, bowiem miejsce, w którym się znajdujesz, jest święte”.

Jeszcze po drodze, schodząc po schodach, widzimy Krzyż z przyczepionymi przedmiotami, które symbolizują Ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa. Przyjrzyjcie się tym przedmiotom — zapisano w nich historię umęczenia Syna Bożego.

Plan dolnego atrium. Można wypożyczyć audioguida i posłuchać o poszczególnych miejscach, zaznaczonych na niebiesko na mapce.

Nad wejściem do groty wyryte są słowa św. Michała do biskupa Maiorano: „Tam, gdzie otwiera się skała, tam będą odpuszczone ludzkie winy, bowiem jest to dom szczególny, w którym wszelki grzech zostanie obmyty.”

Po minięciu wejścia za schodami znaleźliśmy się w niezwykłym miejscu — obszernej grocie o nieregularnych kształtach, która przez wieki przyjęła miliony pielgrzymów. Przestrzeń ta budzi respekt wobec Bożego Majestatu, a jej mroczne wnętrze przypomina o grzechach, które tutaj zostały odpuszczone niezliczonej rzeszy wiernych.

W głębi groty znajduje się figura świętego Michała Archanioła. Rzeźba, wykonana przez Andrzeja Contucciego, została umieszczona w tym miejscu w 1507 r. Biała marmurowa postać o wysokości 130 cm przedstawia świętego w stroju rzymskiego legionisty ze złotymi skrzydłami i złotą koroną na głowie. U jego stóp leży pokonany szatan.

Święty Michał ukazany jest jako młody, silny mężczyzna o dumnej, pewnej siebie postawie. Ma kręcone włosy, a w prawej, uniesionej ręce dzierży miecz gotowy, by uderzyć w zło.

Sanktuarium San Michele Arcangelo w Monte Sant’Angelo

Ołtarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, w którego ramie umieszczono fresk z centralnym wizerunkiem Matki Bożej Nieustającej Pomocy oraz postaciami pierwszych męczenników — św. Szczepana i św. Karola Boromeusza — po jego bokach.

W Kaplicy Pojednania spotykamy polskich księży, którzy oczekują na wiernych pragnących przystąpić do spowiedzi świętej i sakramentu pokuty, aby doświadczyć Bożego przebaczenia wszystkich grzechów. Kapłani bardzo serdecznie nas witają i zapraszają do skorzystania z sakramentu. W kaplicy umieszczono kilka konfesjonałów, w których księża spowiadają w języku polskim, włoskim, a niektórzy także w hiszpańskim. Jeden z księży michalitów opowiada nam historię Sanktuarium św. Archanioła Michała oraz przywołuje wydarzenia, które miały tu miejsce ze względu na świętość tego miejsca. Sanktuarium jest również miejscem, do którego przybywają egzorcyści, aby odprawiać obrzędy uwolnienia od zła. Dla każdego pielgrzyma spowiedź święta w tym miejscu jest „pierwszym i najważniejszym egzorcyzmem”, ponieważ odcina człowieka od wpływu zła poprzez Boże miłosierdzie.

W kaplicy znajduje się skała z wydrążonymi grotami. W podobnej grocie złożono ciało Jezusa po Ukrzyżowaniu; następnie Zmartwychwstał, pozostawiając pusty grób. Całość przykrywa drewniana konstrukcja wsparta na dziewięciu belkach — symbol dziewięciu chórów anielskich. Na skale znajduje się namalowana scena przedstawiająca Jezusa Chrystusa w otoczeniu aniołów.

Kaplica jest przeznaczona również do celebrowania wspólnotowych nabożeństw pokutnych dla pielgrzymów. Na skale wznosi się duży krucyfiks z otwartymi ramionami Chrystusa. Obok znajduje się figura św. Archanioła Michała stojącego na bloczku.

Spowiedzi mają bardzo indywidualny charakter i często przypominają rozmowę z duchownym, podczas której rozważa się popełniony grzech, jego konsekwencje oraz dobro, jakie przynosi uwolnienie się od niego. Miałem wrażenie uczestnictwa w swoistej terapii duchowej, która oczyszcza duszę i wprowadza wewnętrzny spokój. Na zakończenie otrzymaliśmy błogosławieństwo oraz poświęcenie różańców. To wyraz serdecznej opieki księży nad pielgrzymami.

Warto wziąć pod uwagę termin przyjazdu do groty Archanioła, ponieważ w dni świąteczne i w sezonie turystycznym czas oczekiwania na wejście do środka może wynosić nawet kilka godzin.

Sanktuarium św. Archanioła Michała to miejsce, do którego powinien pielgrzymować każdy wierzący. Posługują tam polscy księża, u których można się wyspowiadać, uzyskać odpust zupełny oraz porozmawiać o historii Świętej Groty i postaci Archanioła Michała. To doświadczenie głębokie i poruszające. Warto połączyć wizytę w sanktuarium z odwiedzeniem grobu Ojca Pio w San Giovanni Rotondo.

Sanktuarium od 2011 r. widnieje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Włączono je do wpisu „Longobardowie w Italii. Ośrodki władzy”, ponieważ to właśnie Longobardowie nadali temu miejscu rangę swojego najważniejszego sanktuarium narodowego, czyniąc z niego duchowe serce swojego państwa.

To niezwykłe miejsce leży również na tzw. Linii Świętego Michała — zadziwiająco precyzyjnej, prostej osi łączącej siedem klasztorów i sanktuariów poświęconych Archaniołowi. Linia ta biegnie od skalistych wybrzeży Irlandii, przez Mont Saint-Michel we Francji, aż po Ziemię Świętą. Dla wielu pielgrzymów stanowi symboliczny szlak światła, prowadzący przez przestrzenie, w których — według tradycji — szczególnie mocno wybrzmiewa obecność świętego Michała Archanioła.

Materiał źródłowy: www.santuariosanmichele.it