Samochodem na wakacje.pl

Czy można przespać się w wagonie, którym podróżowali dygnitarze PRL-u, w pociągu, w którego salonce konferencyjnej obradowały rządowe delegacje? W Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej trwa renowacja unikalnej kolekcji zabytkowych wagonów sypialnych i salonek. Wśród nich kryje się prawdopodobnie zaginiony wagon ze słynnego pociągu rządowego Edwarda Gierka. Już wkrótce turyści znów będą mogli poczuć klimat podróży z dawnych lat i spędzić tu wyjątkową noc.

Dziś rządzący przemieszczają się z miejsca na miejsce samolotem rządowym, który może być także latającym centrum dowodzenia — przykładem jest Air Force One prezydenta Stanów Zjednoczonych. Dawniej włodarze podróżowali specjalnymi pociągami, w skład których wchodziły wagony nazywane salonkami.

Salonka kolejowa w polskich realiach to nie tylko luksusowy wagon pasażerski, lecz samowystarczalny, mobilny ośrodek dowodzenia i reprezentacyjny apartament na szynach. Przez dekady salonki służyły głowom państwa, dowódcom wojskowym oraz dygnitarzom partyjnym do bezproblemowego podróżowania po kraju i Europie.

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Pierwsze polskie salonki po 1918 r. powstawały w wyniku przebudowy i adaptacji luksusowych wagonów szerokotorowej kolei carskiej oraz wagonów niemieckich (pruskich). Służyły m.in. marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu oraz prezydentowi Ignacemu Mościckiemu. Wykończenie wnętrz reprezentowało styl art déco i tradycyjną stolarkę: dominowało szlachetne drewno (orzech, mahoń), mosiężne okucia, skórzane fotele i kryształowe lustra.

[REKLAMA] Planujesz podróż samochodem po Hiszpanii? Wypożycz auto w polskiej wypożyczalni Odkryj-auto.pl! Rezerwując samochód z naszego linku, otrzymasz 10% rabatu. Sprawdź szczegóły i zarezerwuj już teraz!

W okresie PRL kolej stała się głównym środkiem transportu przywódców partyjnych: Bolesława Bieruta, Władysława Gomułki, Edwarda Gierka oraz Wojciecha Jaruzelskiego. Wagony zamawiano głównie w zakładach VEB Waggonbau Bautzen/Gorlitz w NRD oraz w poznańskich Zakładach Cegielskiego. Konstrukcje te budowano z zachowaniem najwyższej dyskrecji, tak aby wagony nie rzucały się w oczy podczas podróży. Z zewnątrz wagony rządowe celowo malowano w standardowe barwy pasażerskie PKP (oliwkowo-zielone z jasnym pasem).

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Gdy w XIX w. do użytku wchodziły pierwsze luksusowe wagony stworzone z myślą o monarchach, politykach i magnatach przemysłowych, ich aranżacja miała jak najwierniej odwzorowywać elegancko umeblowane salony z pałaców oraz rezydencji. Zamiast ciasnych przedziałów ze sztywno ustawionymi ławkami — nazywanych dyliżansami na szynach — nowatorskie wagony oferowały przestronną, otwartą przestrzeń wypełnioną wolnostojącymi meblami: miękkimi fotelami, kanapami, biurkami i stołami. Pasażerowie mieli w nich czuć się równie komfortowo jak w domu. To właśnie od reprezentacyjnego charakteru wnętrz przyjęto określenie „wagon salonowy” (będące tłumaczeniem francuskiego wagon-salon czy niemieckiego Salonwagen), które z czasem skrócono do popularnej i używanej do dziś nazwy „salonka”.

Pionierskie pojazdy tego typu wyznaczały nowe standardy luksusu. Powstawały m.in. dla brytyjskiej królowej Wiktorii czy rosyjskich carów, a w Stanach Zjednoczonych spopularyzowały je legendarne Pullman Palace Cars. Aby zapewnić podróżnym najwyższy poziom wygody, wagony salonowe jako pierwsze na kolei wyposażano w najnowocześniejsze rozwiązania techniczne tamtej epoki: podwójnie usprężynowane wózki skutecznie tłumiące wstrząsy, ogrzewanie parowe, wczesne oświetlenie gazowe i elektryczne oraz łazienki z ciepłą wodą.

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Salonki rządowe z okresu PRL posiadały zaplecze pozwalające na pracę, spotkania, jedzenie i sen bez konieczności opuszczania wagonu. Taki wagon mieścił prywatny apartament VIP — sypialnię z szerokim łóżkiem i biurkiem do pracy oraz przylegającą do niej prywatną łazienkę z pełnowymiarowym prysznicem. Dużą część salonki zajmowała salka konferencyjna ze stołem na kilkanaście osób, rozkładanymi fotelami oraz sprzętem audio-wideo. Nad wyżywieniem pasażerów czuwał kucharz, który przygotowywał posiłki w niewielkiej kuchni. W wagonie znajdowały się również przedziały dla oficerów Biura Ochrony Rządu (BOR).

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Jeden z obecnie remontowanych wagonów salonowych wyróżnia się nietypową konstrukcją. Z jednej ze stron nie posiada tradycyjnego przejścia międzywagonowego, lecz duże okno — co jednoznacznie wskazuje, że był to wagon jeżdżący zawsze na samym końcu składu (tzw. wagon obserwacyjny). Prawdopodobnie wyprodukowano go w poznańskich Zakładach Cegielskiego dla pociągu rządowego Edwarda Gierka. Historia tego składu potoczyła się tak, że po wycofaniu ze służby trafił on w Bieszczady, gdzie stał na bocznicy i służył m.in. jako baza noclegowa — jednak brakowało w nim wtedy jednego elementu: właśnie końcowej salonki z oknem. Numery fabryczne egzemplarza znajdującego się w muzeum wskazują, że jest to czwarty wagon z serii (co dowodzi, że powstały co najmniej cztery takie konstrukcje), co pozwala przypuszczać, iż jest to odnaleziony, zaginiony wagon ze składu Gierka.

Wagony salonowe pełniły kluczową rolę nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie, stanowiąc dawny odpowiednik dzisiejszych samolotów rządowych — swoisty „Train One” dla najważniejszych osób w państwie. To właśnie w wagonie tego typu (słynnym wagonie sztabowym w lasach Compiègne) podpisano w 1918 r. rozejm kończący I wojnę światową, a w 1940 r. — w tym samym wagonie — Francja podpisała kapitulację. Przez dziesięciolecia to pociągi specjalne i ich luksusowe salonki stanowiły mobilne centra dowodzenia oraz dyplomacji na szynach.

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Muzeum planuje w przyszłym roku udostępnienie wagonów do celów noclegowych, co będzie stanowić wyjątkową okazję do poznania ich konstrukcji, dawnego komfortu, a przede wszystkim pasjonującej historii kolejnictwa. Wynajęcie przedziału sypialnego na terenie Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej posłuży również jako doskonała baza wypadowa do odkrywania tej niezwykłej i tajemniczej części Dolnego Śląska — a być może znajdzie się i śmiałek gotowy ruszyć śladami legendy o Złotym Pociągu.